9 μεταφραστικές στρατηγικές από τη Mona Baker

Η Mona Baker στο βιβλίο της In Other Words: A Coursebook on Translation (2018), το οποίο είχα το προνόμιο να μεταφράσω με την πολύτιμη βοήθεια της αγαπημένης Τιτίκας Δημητρούλια, παρουσίασε ένα σύνολο στρατηγικών για την αντιμετώπιση διαφόρων προκλήσεων στη μετάφραση, ιδιαίτερα όσων σχετίζονται με θέματα ισοδυναμίας σε λεξικό, γραμματικό, κειμενικό και πραγματολογικό επίπεδο. Ακολουθεί μια περίληψη των προτεινόμενων βασικών στρατηγικών για την αντιμετώπιση διαφόρων μεταφραστικών ζητημάτων:

1. Μετάφραση με τη χρήση πιο γενικής λέξης (υπερωνύμου): Χρήση μιας πιο γενικής ή λιγότερο συγκεκριμένης λέξης όταν δεν υπάρχει άμεσο ισοδύναμο στη γλώσσα-στόχο.

2. Μετάφραση με τη χρήση πιο ουδέτερης / λιγότερο εκφραστικής λέξης: Χρήση μιας λέξης με λιγότερο έντονη συνδήλωση, όταν η γλώσσα-στόχος δεν έχει ισοδύναμο με την ίδια εκφραστική ισχύ.

3. Μετάφραση με πολιτισμική υποκατάσταση: Αντικατάσταση ενός πολιτισμικά φορτισμένου όρου ή μιας πολιτισμικά φορτισμένης έκφρασης με ένα λεξικό στοιχείο της γλώσσας-στόχου που δεν έχει την ίδια λογικοπροτασιακή σημασία.

4. Μετάφραση με δάνεια λέξη ή με δάνεια λέξη και επεξήγηση: Δανεισμός λέξης από τη γλώσσα-πηγής και ορισμένες φορές παροχή επεξήγησης.

5. Μετάφραση με παράφραση και χρήση παρεμφερούς λέξης: Χρήση φράσης ή έκφρασης που αποδίδει το ίδιο νόημα αλλά αναδιατυπώνεται διαφορετικά.

6. Μετάφραση με παράφραση που δεν περιλαμβάνει παρεμφερείς λέξεις: Αναδιατύπωση της σημασίας του κειμένου-πηγής χωρίς να βασίζεται σε παρεμφερή λεξικά στοιχεία.

7. Μετάφραση με παράλειψη: Παράλειψη λέξεων ή φράσεων που δεν έχουν άμεσο ισοδύναμο στη γλώσσα-στόχο ή δεν είναι ουσιώδεις για το νόημα του κειμένου.

8. Μετάφραση με προσθήκη: Προσθήκη πληροφοριών στο κείμενο για αποσαφήνιση του νοήματος ή παροχή πολιτισμικού πλαισίου.

9. Μετάφραση με εικόνα: Χρησιμοποιείται όταν η λέξη που δεν έχει ισοδύναμο στη γλώσσα-στόχο αναφέρεται σε μια φυσική οντότητα η οποία μπορεί να απεικονιστεί, ιδιαίτερα εάν υπάρχουν περιορισμοί στους χαρακτήρες.

Αυτές οι στρατηγικές τονίζουν την ανάγκη για ευελιξία στη μετάφραση και η Baker αναγνωρίζει ότι η επίτευξη τέλειας ισοδυναμίας είναι συχνά αδύνατη λόγω γλωσσικών και πολιτισμικών διαφορών.